बर्दिया जिल्लाको बारबर्दिया नगरपालिका वडा नं. २ स्थित कुम्रागाउँ आधारभूत स्वास्थ्य केन्द्रको परिसरमा बनेको सानो तर आकर्षक कोठाबाट बालबालिकाको हाँसो, खेल र चहलपहल सुनिन थालेको छ । पहिले खोप लगाउन वा औषधि खान आउँदा रुन थालेका बालबालिका अहिले भने त्यही स्वास्थ्य केन्द्रतर्फ उत्साहका साथ दौडिरहेका छन् । कारण हो—त्यहाँ स्थापना गरिएको वाल खेल तथा विकास कक्ष ।

यस कक्षको स्थापना भएपछि बालबालिकाले सुरक्षित र रमाइलो वातावरणमा साथीहरूसँग खेल्ने, सिक्ने र घुलमिल हुने अवसर पाएका छन् । रंगीन खेलौनाहरू, चित्र, पजल, साना–साना सिकाइ सामग्रीले सजिएको कक्ष बालबालिकाका लागि आकर्षणको केन्द्र बनेको छ । यहाँ आउने बालबालिका खेल्दै–खेल्दै सिक्ने वातावरण पाउँछन्, जसले उनीहरूको शारीरिक, मानसिक तथा भावनात्मक विकासमा सकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ ।

ADVERTISEMENT

स्थानीय अभिभावकहरूका अनुसार केही समय अघिसम्म बालबालिकाहरू स्वास्थ्य केन्द्र जान डराउने गर्थे । खोप लगाउँदा र औषधि खुवाउँदा रोएको दृश्य सामान्य थियो । तर अहिले परिस्थिति बदलिएको छ ।
‎कुम्रागाउँकी एक आमा सीता थारु भन्छिन्,“पहिले मेरो बच्चा स्वास्थ्य केन्द्र लैजाँदा धेरै रुन्थ्यो। अहिले भने ‘खेल्ने कोठा’ जान्छु भन्दै आफैं उत्साहित हुन्छ। त्यहाँ साथीहरूसँग खेल्छ, रमाइलो गर्छ।”

‎यस वडामा बालबालिकाको प्रारम्भिक विकास, स्वास्थ्य हेरचाह, पोषण तथा बालबालिका हुर्काउने क्रममा बाबुको भूमिकाबारे विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाले सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएका छन् । विशेषगरी राधाकृष्ण थारु जनसेवा केन्द्र सशक्त वालिका परियोजना मार्फत समुदायमा बाल विकासप्रति जनचेतना उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको छ ।

‎समुदायमा बढ्दो चासो र आवश्यकतालाई मध्यनजर गर्दै वडा कार्यालयले बजेट विनियोजन गरी स्वास्थ्य केन्द्र परिसरमै वाल खेल तथा विकास कक्ष कक्ष निर्माण गरेको हो । स्थानीय सरकार, समुदाय र साझेदार संस्थाहरूको सहकार्यले सम्भव भएको यो पहललाई धेरैले उदाहरणीय कदमका रूपमा लिएका छन् ।

बारबर्दिया नगरपालिका वडा नं. २ का वडा अध्यक्ष राम फेरन चौधरी भन्छन्,“बालबालिकाको प्रारम्भिक विकासमा खेलकुदको ठूलो भूमिका हुन्छ । त्यसैले स्वास्थ्य सेवासँगै बालमैत्री वातावरण बनाउने उद्देश्यले यो कक्ष निर्माण गरिएको हो । यसबाट बालबालिका मात्र होइन, अभिभावकहरू पनि सचेत हुँदै गएका छन्।”
‎स्वास्थ्य केन्द्रका स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार वाल खेल तथा विकास कक्ष सञ्चालन भएपछि स्वास्थ्य सेवामा पनि सकारात्मक प्रभाव देखिएको छ। स्वास्थ्यकर्मी रामेश्वर थारू भन्छन्, “पहिले बालबालिका स्वास्थ्य केन्द्र आउन डराउँथे । अहिले उनीहरू खुशी हुँदै आउँछन् । यसले खोप, स्वास्थ्य जाँचजस्ता सेवामा पहुँच बढाउन पनि मद्दत गरेको छ ।”

कक्षमा दैनिक रूपमा करिब ८ देखि १० जना बालबालिका अभिभावकसँगै खेल्न आउने गरेका छन् । आउने बालबालिकाको विवरण तथा गतिविधिहरू दर्ता पुस्तिकामा नियमित रूपमा अभिलेख गरिन्छ । यसले कक्षको प्रयोग र प्रभावकारितालाई व्यवस्थित रूपमा अनुगमन गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ ।

हाल प्लान इन्टरनेशनल नेपाल र राधाकृष्ण थारु जनसेवा केन्द्रको सहकार्यमा सञ्चालित सशक्त वालिका परियोजनाले खेल सामग्री उपलब्ध गराउने, व्यवस्थापनमा सहयोग गर्ने लगायतका कार्यमार्फत निरन्तर साथ दिइरहेको छ ।

‎समुदायका अगुवाहरूका अनुसार यस्तवाल खेल तथा विकास कक्षहरू बालबालिकाको समग्र विकासका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण छन् । स्थानीय बासिन्दाहरू भन्छन्—यदि हरेक स्वास्थ्य केन्द्रमा यस्ता बालमैत्री स्थान स्थापना गर्न सकियो भने बाल स्वास्थ्य सेवा अझ प्रभावकारी बन्न सक्छ ।
‎सानो कोठामा सजिएका खेलौनाहरू, हाँसोले भरिएको वातावरण र बालबालिकाको चहलपहलले अहिले कुम्रागाउँ आधारभूत स्वास्थ्य केन्द्रलाई नयाँ पहिचान दिएको छ । यसले केवल खेल्ने ठाउँ मात्र उपलब्ध गराएको छैन, बालबालिकाको विकास र समुदायमा बालमैत्री वातावरण निर्माण गर्ने एउटा सशक्त सन्देश पनि दिएको छ।